Nieuwe technologie en professioneel oordeel: waar let je op als accountant?
Technologieën zoals AI spelen een steeds grotere rol in het werk van accountants. Ze bieden nieuwe mogelijkheden voor analyse, automatisering en ondersteuning, maar roepen ook vragen op. Wat vraagt het gebruik van technologie van je professionele oordeel? Wat is de impact op de fundamentele beginselen van de VGBA? De IESBA licht de ethische aandachtspunten voor accountants toe.
De IESBA publiceerde Emerging Technologies: A Characteristics-Based Approach to Ethical Considerations for Professional Accountants. De publicatie beschrijft omstandigheden waaruit een bedreiging voor de fundamentele beginselen kan ontstaan. Daarbij staat niet één specifieke technologie centraal, maar kenmerken die bij verschillende technologieën kunnen voorkomen.
Welke kenmerken van technologie vragen om aandacht?
De IESBA kijkt bewust niet naar de techniek zelf, maar naar kenmerken van technologie. Zo blijft het denkkader relevant wanneer technologieën zich verder ontwikkelen. De publicatie onderscheidt de volgende kenmerken:
- beperkte uitlegbaarheid (opacity);
- niet-deterministische, oftewel niet altijd voorspelbare uitkomsten (non-determinism);
- afhankelijkheid van data (data dependence);
- voortdurende aanpassing (perpetual adaptivity);
- autonomie (autonomy);
- schaalbaarheid (scalability);
- snelheid (speed).
De IESBA legt per kenmerk uit welke omstandigheden zich kunnen voordoen, welke fundamentele beginselen daarvoor relevant zijn en welke bedreiging kan ontstaan. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het overmatig vertrouwen op technologie en de uitkomsten daarvan of een beperkte menselijke beoordeling. Maar ook aan fouten die zich snel en op grote schaal kunnen verspreiden door het gebruik.
Professioneel oordeel blijft noodzakelijk
Hoe snel de technologie zich ook ontwikkelt, als accountant blijf je verantwoordelijk voor de professionele oordeelsvorming en beslissingen. In paragraaf 2.1 van AI-leidraad 2: AI toegepast worden de ethische en beroepsmatige kaders dan ook als eerste randvoorwaarde genoemd. Hier worden expliciet de fundamentele beginselen vakbekwaamheid en zorgvuldigheid, objectiviteit en vertrouwelijkheid uitgelegd.
Houd je dus aan de fundamentele beginselen en pas artikel 20 van de VGBA toe:
- het hebben van een onderzoekende geest;
- het toepassen van professionele oordeelsvorming;
- het overwegen wat een objectieve, redelijke en geïnformeerde derde aanvaardbaar of toereikend acht.
Zorg er in lijn met het fundamentele beginsel vakbekwaamheid en zorgvuldigheid voor dat je de gebruikte technologie voldoende begrijpt. Alleen dan kun je beoordelen of het gebruik ervan passend is en in hoeverre je de uitkomst kunt gebruiken.