Wat is duurzaamheid?

Duurzaamheid is een containerbegrip en kan daardoor leiden tot onduidelijkheid en gebrek aan uniformiteit. Het Brundtland Rapport van de Verenigde Naties (Our common future, Verenigde Naties, 1987) definieert duurzaamheid als volgt:

“Sustainable development is development that meets the need for the present without compromising the ability of future generations to meet their own needs.” (Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling waarbij de huidige wereldbevolking in haar behoeften voorziet zonder de komende generaties te beperken om in hun behoeften te voorzien.)

Dit komt er in het kort op neer dat in een duurzame maatschappij mens (people), milieu (planet) en economie (profit) met elkaar in evenwicht zijn, zodat we als mensheid floreren terwijl we de aarde niet uitputten en alle mensen een bestaansminimum garanderen. Een organisatie onderneemt duurzaam als de organisatie producten en/of diensten aanbiedt op een manier die voldoet aan de behoeften van de klanten zonder daarbij de behoeften van anderen (mens en natuur) onherstelbaar in gevaar te brengen, niet hier en nu, en ook niet elders en in de toekomst. 

De NBA spreekt bij duurzaamheid niet alleen over milieugerelateerde onderwerpen, maar schaart ook sociaal-gerelateerde, werknemersgerelateerde onderwerpen en governance aspecten onder duurzaamheid. Dat isbrede spectrum van ESG (Environmental, Social, Governance).

Duurzaamheid integreren in het werk van de accountant

Op dit moment is sturen op duurzaamheid en duurzaamheidsrapportage slechts voor een beperkte groep organisaties gebruikelijk. De integratie van duurzaamheidsdoelstellingen in organisaties is alleen mogelijk doorde gehele bedrijfsinrichting aan te passen om ook het sturen en beheersen van de duurzaamheidsprestaties, naast de financiële prestaties, mogelijk te maken. 

Dit betekent niet alleen aanpassingen aan de strategie en het opstellen van duurzaamheidsdoelstellingen, maar ook een herinrichting van de belangrijkste processen van de organisatie, zoals de governance, het risicomanagement, de interne beheersing, de meet- en rapportagesystemen. 

Als accountant kun je hierbij een belangrijke rol spelen door je expertise op bedrijfsvoering, rapportage en assurance. De NBA koppelt de volgende subthema’s aan het onderwerp duurzaamheid:  

De NBA heeft daaraan gekoppeld een aantal subthema’s benoemd:

Duurzame strategie en bedrijfsvoering

Maatschappelijk verantwoord ondernemen is onderdeel van behoorlijk ondernemingsbestuur. Dat is alleen mogelijk door te zorgen voor een duurzame strategie die kan worden gerealiseerd door duurzame bedrijfsvoering. Duurzame bedrijfsvoering houdt in dat niet alleen gestuurd wordt op financiële prestaties, maar dat ook integraal op duurzaamheids-prestaties wordt gestuurd en beheerst. Dat betekent dat de gehele inrichting van de organisatie en de bedrijfsvoering duurzaamheid integreert, zowel in governance, risicomanagement, de interne controle en rapportage.

De invoering van de CSRD beoogt dat organisaties een duurzame strategie en bedrijfsvoering toe gaan passen.

Duurzaamheidsverslaggeving (waaronder CSRD)

Een organisatie gebruikt duurzaamheidsverslaggeving om aan externe stakeholders verantwoording af te leggen over de duurzaamheidsprestaties die de organisatie geboekt heeft tijdens het verslagjaar. Ook geeft een organisatie via duurzaamheidsverslaggeving inzicht in de financiële gevolgen van duurzaamheid, bijvoorbeeld van klimaatverandering, op de ondernemingswaarde en continuïteit.  

Als accountant kun je je kennis van administratieve informatievoorziening inzetten om de rapportagesystemen zo in te richten dat betrouwbare duurzaamheidsinformatie beschikbaar is voor interne managementrapportages en externe verantwoording. Ook kun je als accountant duurzaamheidsverslaggeving opstellen of samenstellen voor opname in het jaarverslag of als apart duurzaamheidsverslag.

ESG assurance

Betrouwbaarheid van verslaggeving, waaronder betrouwbaarheid van de duurzaamheidsverslaggeving door bedrijven, is een belangrijke randvoorwaarde voor een goed functionerende (circulaire) economie.  

De CSRD verplicht ESG assurance bij de gerapporteerde duurzaamheidsinformatie voor grote bedrijven. Andere organisaties vragen om vrijwillige assurance bij de duurzaamheidsinformatie in het jaarverslag of bij een apart duurzaamheidsverslag. Ook kan assurance worden verstrekt bij andere vormen van duurzaamheidsverslaggeving, zoals assurance bij een CO2-emissieverslag voor het EU-ETS emissiestelsel. 

Als accountant kun je daarom steeds vaker duurzaamheidsinformatie als object van onderzoek tegenkomen in assurance opdrachten. 

De NBA werkgroep ESG assurance houdt zich bezig met vraagstukken over assurance bij duurzaamheidsinformatie, oftewel op het gebied van 'environmental, social, govenance (ESG) assurance’. 

ESG fraude

De druk op organisaties om duurzamer te opereren is steeds groter en kan daarbij leiden tot ESG fraude, in de vorm van verslaggevingsfraude of andere manieren waarop de duurzaamheidsprestaties van de organisatie positiever worden weergegeven dan de werkelijkheid. Organisaties worden daarbij al snel beticht van greenwashing.  

Als accountant kun je in aanraking komen met greenwashing of ESG fraude tijdens je werkzaamheden, bijvoorbeeld bij het opstellen van duurzaamheidsverslaggeving of juist bij de assurance daarvan. 

Klimaat en CO2

Klimaatverandering leidt tot financiële en operationele risico’s voor organisaties, maar biedt ook kansen als organisaties hier tijdig op in spelen en oplossingen aandragen. 

Organisaties rapporteren steeds vaker over hun CO2-uitstoot, zeker als die beprijsd wordt door een emissiestelsel als het EU-ETS emissiestelsel. Ook rapporteren organisaties steeds vaker over de klimaatrisico’s van hun bedrijfsmodel. Daarbij is de vraag naar inzicht in de transitieplannen van grote ondernemingen, en de wijze waarop deze in lijn zijn met de doelstellingen van het Parijs-akkoord, steeds groter.

Circulaire economie

In tijden van grote geopolitieke onzekerheid is de toegang tot kritieke grondstoffen voor een organisatie cruciaal voor het voortbestaan. In een circulaire economie gaan we zo slim en zuinig mogelijk om met grondstoffen en energie, door te zorgen dat producten en materialen zo lang mogelijk hun waarde behouden.   

Aangezien dit leidt tot complexe financieel-economische vraagstukken, zoals waarderingsvraagstukken, kunnen accountants bijdragen aan het oplossen van vraagstukken over boekhoudkundige en financiële knelpunten.

Diversiteit en inclusie 

De NBA voert een actief beleid om inclusie en diversiteit bij bedrijven, accountantsorganisaties en de eigen organisatie te stimuleren.