Nieuwe businessmodellen en risicogericht samenstellen centraal bij NEMACC Symposium

Op woensdag 3 juni werden ruim 400 accountants in Nieuwegein geïnformeerd over de uitkomsten van twee recente onderzoeken van NEMACC. 

Businessmodel-innovatie

Prof. Henk Volberda waarschuwde dat vroeg of laat elke ondernemer zijn businessmodel moet veranderen. De oorzaken van de noodzaak tot verandering zijn divers: door druk van de concurrentie, door veranderende behoeften van klanten, door wet- en regelgeving of door de opkomst van nieuwe technologieën.

De levensduur van een businessmodel is in de loop der jaren aanzienlijk korter geworden; dit merken ook mkb-accountants.  Ze moeten dus regelmatig hun businessmodel aanpassen. Maar hoe doen ze dat dan, en wat gebruiken ze daarbij als hefboom? Accountants kiezen volgens Volberda bij wijziging van hun businessmodel doorgaans voor kleine stappen (’replicatie’) en niet zozeer voor een drastische koerswijziging (’vernieuwing’).

Informatietechnologie wordt daarbij door mkb-accountants als de belangrijkste drijfveer gezien. De vraag is echter of het verstandig is om zo de nadruk te leggen op externe factoren en op de ‘harde’ kant van innovatie.

Daarin verschillen mkb-accountants duidelijk van de andere zakelijke dienstverleners, die met name de hefboom ‘management’ en ‘organisatievormen’ inzetten. Dat is nauwelijks verbazingwekkend, want het onderzoek geeft ook aan dat mkb-accountants aanzienlijk behoudender zijn dan de overige zakelijke dienstverleners. Maar ook de interne samenwerking blijft sterk achter bij het gemiddelde resultaat van de andere dienstverleners. Hier ligt dus, als de focus toch op replicatie ligt, nog een belangrijk aangrijpingspunt voor verbetering.

Ook het vermogen om kennis op te nemen van buiten de organisatie is (wederom vergeleken met andere zakelijke dienstverleners) erg beperkt. Kantoren die zich willen richten op innovatie zullen hier zeker aandacht aan moeten besteden. Dat is - zo besluit Volberda - echter weinig mkb-accountantskantoren op het lijf geschreven. Het merendeel houdt het liever bij kleine, stapsgewijze veranderingen.

De vraag is of de markt (de cliënt) daar genoegen mee zal nemen. Dat mkb-accountantskantoren wel degelijk een duidelijk op innovatie en vernieuwing gerichte koers kunnen varen, illustreerde Volberda aan de hand van enkele voorbeelden die hij in zijn onderzoekrapport nader had uitgewerkt.

Risicogericht samenstellen: het onderzoek

Wanneer we praten over risicogericht samenstellen, spreken we over een relatief nieuw verschijnsel binnen het accountantsberoep. Volgens Hans Gortemaker en Elly van der Velden gaat het daarbij vooral om het op een efficiënte wijze uitvoeren van een samenstellingsopdracht. Uitgangspunten daarbij zijn (nog steeds) de door de klant aangeleverde gegevens, tenzij die niet compleet, niet nauwkeurig, of anderszins onbevredigend zijn.

Als dit laatste het geval is, moet de accountant in actie komen. Nieuw is dat de aandacht van de accountant bij risicogericht samenstellen vooral uitgaat naar de posten die een hoog risico in zich dragen en materieel zijn voor de jaarrekening. Van belang is om een duidelijk onderscheid te maken tussen administratieve werkzaamheden en samenstellingswerkzaamheden.

Administratieve werkzaamheden kunnen het beste voorafgaand aan het feitelijke samenstellen worden verricht. Zij vergen ook een andere vaardigheid dan het samenstellen. Aandacht voor details staat daarbij voorop. Terwijl bij het risicogericht samenstellen juist de hoofdlijnen van het proces (het onderkennen van de risico’s en hun impact op het beeld van de jaarrekenening) belangrijk zijn. De accountant kijkt, samen met zijn team, vooraf naar de opgeleverde adminstratie: is zij ’samenstellingswaardig’? En welke uitkomsten mochten - op grond van de branche-ontwikkelingen en de uitkomsten van vorig jaar - worden verwacht?

Dit, samen met een goede communicatie met de klant, bepaalt in belangrijke mate waar de accenten in de samenstellingswerkzaamheden komen te liggen. In feite doorloopt de accountant daarmee vier van de zeven de stappen van geïntegreerd rapporteren die in een andere NEMACC-publicatie al in kaart zijn gebracht: ken de onderneming, de omgeving, de kansen en de risico’s.

 

symposium 2015.JPG Symposium 2015

Risicogericht samenstellen: de praktijk

Ook bij risicogericht samenstellen geldt dat “the proof of the pudding is in the eating”. Vandaar dat Tessa Doodkorte, Rudi van Schadewijk en Elle van der Velden de aanwezige accountants meenamen in de casus van een fietsenmaker. In een korte video werd de bedrijfssituatie geschetst, waarin een aantal duidelijke risico’s voor de jaarrekening zijn verwerkt.

De aanwezigen in de zaal kregen een aantal gerichte vragen voorgelegd, waarop zij door middel van stemkastjes konden antwoorden. Hoe zouden zij bijvoorbeeld hun werkzaamheden inrichten? Zien zij de liquide middelen en de BTW als een risicopost? En hoe kijken zij aan tegen de langlopende lening?

Kijken zij bij risicogericht samenstellen niet langer naar de aflossingstermijnen van de lening omdat dit reeds in het traject van het voeren van de administratie aan de orde is geweest? En wat te denken van het verouderde pand waarin het filiaal in het Oosten van het land is gevestigd en de werkzaamheden die met betrekking tot de voorraden moeten worden verricht?

Het geroezemoes in de zaal verraadde dat de aanwezige accountants toch nog wel enige vragen dan wel een nuancering hadden bij de door de inleiders gegeven antwoorden. Dat bleek ook wel uit het antwoord op de slotvraag:  “Wat gaat u morgen anders doen?” Circa 45% van de aanwezigen gaf aan niets anders te gaan doen. En dat niet omdat zij nu al in ruime mate aan het risicogericht samenstellen zijn. Waarschijnlijker is dat zij het gedachtegoed van het risicogericht samenstellen nog wat moeten laten bezinken. En dat past ook goed bij hetgeen Volberda schetste over de kenmerken van het businessmodel van mkb-accountantskantoren.