Het DNA van de accountant - een van de PE ontwikkelthema's voor 2026-2028 - beschrijft de kern van professioneel handelen. Het gaat over wie je bent als accountant, hoe je tot professionele oordeels- en besluitvorming komt en hoe je verantwoordelijkheid neemt in een steeds complexere maatschappelijke context.
Het DNA biedt een gemeenschappelijke taal voor wat goed professioneel handelen betekent. Het is richtinggevend voor reflectie, ontwikkeling en een leven lang leren binnen permanente educatie.
Wat is het DNA van de accountant?
Het DNA bestaat uit een samenhangend geheel van kerncompetenties. Deze competenties maken zichtbaar wat van accountants wordt verwacht, niet alleen vanuit wet- en regelgeving, maar ook vanuit het vertrouwen dat de maatschappij in het beroep stelt.
Het DNA is opgenomen in de Verordening op de Beroepsprofielen 2025. Daarmee wordt onderstreept dat vakbekwaamheid meer omvat dan vaktechnische kennis alleen. De kwaliteit van professionele oordeels- en besluitvorming en de manier waarop keuzes tot stand komen, zijn minstens zo bepalend.
Een samenhangend geheel
De afbeelding van het DNA laat zien hoe professioneel handelen van de accountant tot stand komt. In het middelpunt staat de accountant zelf. Rondom de accountant zijn verschillende competenties zichtbaar die samen richting geven aan het handelen.
Professionele oordeels- en besluitvorming vormt de kern. Afhankelijk van de persoonlijke situatie en werkcontext verschuift het accent tussen competenties. Het DNA is geen stappenplan, maar een samenhangend geheel dat helpt om bewust te reflecteren op het eigen handelen.
DNA en permanente educatie
Het DNA van de accountant is één van de ontwikkelthema’s binnen permanente educatie. Het biedt houvast voor reflectie en professionele ontwikkeling, met ruimte voor eigen keuzes in leren en ontwikkelen.
Accountants bepalen zelf welke accenten passen bij hun praktijk, rol en ambities. Het DNA ondersteunt daarbij het gesprek, het persoonlijk PE-plan en een doorlopende leerlijn.
Hier vind je een overzicht van alle DNA-competenties. De definities zijn werkveldonafhankelijk en vormen het vaste fundament van het DNA.
Een accountant handelt op basis van professionele oordeels- en besluitvorming. Een accountant is alert op het onderkennen van mogelijke afwijkingen en vooroordelen die logisch en objectief redeneren kunnen belemmeren. Een accountant vraagt zich daarbij ook af hoe een objectieve, redelijke en geïnformeerde derde dezelfde informatie waarschijnlijk uitlegt.
De vakbekwaamheid omvat zowel de voor het beroep vereiste kennis als de vaardigheden en het professionele gedrag. Het betreft het vermogen om de in de context van het werkveld vereiste deskundigheid in overeenstemming met de gedrags- en beroepsregels (VGBA) in de praktijk te kunnen toepassen.
Een accountant moet bovenal vertrouwen wekken, zowel voor de samenleving, de overheid, als voor opdrachtgevers, werkgevers en hun stakeholders. De maatschappelijke rol die een accountant in het algemene belang vervult, kent eigenschappen als integriteit, zorgvuldigheid, de ‘rug recht houden’ en objectiviteit in de professionele oordeelsvorming. Deze elementen leiden tot morele besluitvorming.
Een onderzoekende geest is een grondhouding. Deze houding is erop gericht dat accountants ook altijd de omstandigheden in beeld hebben die van belang zijn om een professioneel oordeel te kunnen vormen. Dit vraagt om een actieve alerte houding, openstaan voor de noodzaak tot verder onderzoek of andere actie. Accountants letten actief op tussentijdse wijzigingen en nieuwe informatie die een ander licht kunnen werpen op omstandigheden die (mogelijk) een bedreiging zijn.
Een accountant is als vertrouwenspersoon van het maatschappelijk verkeer sensitief voor maatschappelijke ontwikkelingen. Een accountant heeft aandacht voor belangrijke signalen uit zowel de eigen omgeving als die van de opdrachtgever. Een accountant analyseert en evalueert wat mogelijke consequenties zijn, zowel gericht op kansen als bedreigingen. Een accountant doet dit niet alleen voor de eigen organisatie of voor de klant, maar houdt ook rekening met andere belanghebbenden.
Een accountant verkrijgt en houdt de vakbekwaamheid op het niveau dat vereist is voor een adequate beroepsuitoefening. Een accountant heeft het lerend vermogen om zich snel nieuwe informatie en vaardigheden eigen te maken, te begrijpen en toe te passen. Dit omvat het aanpassen aan veranderingen en het continu reflecteren op en verbeteren van kennis, vaardigheden, houding en gedrag.
Een accountant neemt verantwoordelijkheid en legt zo nodig verantwoording af, is betrokken, toont oprechte interesse en geeft het goede voorbeeld. Een accountant heeft aandacht voor persoonlijk leiderschap. Naarmate een accountant zich ontwikkelt, werkt een accountant ook aan de persoonlijkheidsvorming als onderdeel van de vakbekwaamheid. Een accountant kan leiddinggeven en is zich hierbij bewust van de impact van zichzelf en het team op de professionele organisatie.
Een accountant kan in verschillende rollen en omstandigheden constructief samenwerken binnen een team of met andere professionals, zowel binnen de keten van accountants als buiten de accountancysector.
Een accountant communiceert kritisch, helder en overtuigend vanuit vertrouwen en transparantie met de opdrachtgever, werkgever, collega’s, stakeholders en andere professionals.
Toepassing in jouw werkveld
Het DNA krijgt betekenis in de beroepspraktijk. Per werkveld worden accenten zichtbaar en komen specifieke vraagstukken en dilemma’s naar voren.
