Veel accountants herkennen het moment waarop ze aan hun PE-portfolio willen beginnen: een blanco pagina, nog geen concreet leerdoel en de wetenschap dat er straks een reflectie moet komen die je ontwikkeling van het afgelopen jaar en je gedachten daarover goed weergeeft.

Steeds meer accountants ontdekken dat AI een waardevolle assistent kan zijn. Niet om het werk over te nemen, maar om het eigen denkproces te versterken. AI kan je ook helpen bij PE: om je leerdoelen concreter te maken, je reflecties te verdiepen en je portfolio te toetsen aan de beoordelingscriteria van de NBA. Mits je het zorgvuldig en transparant inzet, kan AI je ontwikkeling versterken.

In deze bijdrage enkele praktische voorbeelden met aandachtspunten bij het gebruik van AI als assistent.

AI als sparringpartner bij het formuleren van leerdoelen

Een accountant vertelde onlangs dat ze al maanden rondliep met het leerdoel "Ik wil beter adviseren in complexe klantgesprekken." Een herkenbaar, maar breed geformuleerd doel. Toen ze dit aan een AI-tool voorlegde, kreeg ze vragen terug die haar hielpen specifieker te worden:

  • Wat maakt een klantgesprek voor jou 'complex'?
  • Kun je een recente situatie beschrijven waarin je vastliep?
  • Wat zou je in dat gesprek anders willen doen?
  • Hoe ziet succes er concreet uit?

Door die vragen kwam ze tot een veel scherper doel: "Ik wil in het derde kwartaal mijn adviesvaardigheden verbeteren door drie complexe klantgesprekken te voeren met een gestructureerde vraagtechniek en deze te evalueren met een collega."

AI fungeert hier als doelverscherper: jij levert de inhoud, AI helpt je om die inhoud helder en toetsbaar te formuleren. Zo krijg je een leerdoel dat goed – dat wil zeggen SMART – geformuleerd is.

Aan de slag: Begin met je eigen conceptleerdoel. Deel geen vertrouwelijke informatie. Vraag AI bijvoorbeeld: "Wil je mij vragen stellen om dit leerdoel concreter en SMART te maken? Verzin niets en gebruik alleen de informatie die ik geef." Beantwoord de vragen in je eigen woorden. Controleer daarna zelf of het leerdoel bij jouw praktijk past. Je kunt de NBA-handleiding en de beoordelingsmatrix als bron gebruiken.

Reflecteren met diepgang: AI als kritische gesprekspartner

Reflecteren is voor veel accountants het lastigste onderdeel van het PE-portfolio. Het is verleidelijk om te blijven hangen in een beschrijving van wat er gebeurde, terwijl de beoordelingscriteria vragen om bewust en kritisch nadenken over je professionele ontwikkeling.

AI kan je helpen om die stap te zetten. Stel dat je een training hebt gevolgd over risicogericht samenstellen. Je eerste reflectie luidt misschien: "Ik heb geleerd hoe ik risico's beter kan identificeren."

Wanneer je dit aan een AI-tool voorlegt, kan die doorvragen:

  • Welke risico's heb je in je eigen dossiers over het hoofd gezien?
  • Wat deed dat met je professionele oordeel?
  • Wat vind je daar eigenlijk van?
  • Welke keuze had je anders kunnen maken?
  • Wat zegt dit over jouw rol als accountant?
  • Wat ga je nu anders doen?

Door zulke vragen verschuift het perspectief: je gaat van wat je hebt geleerd naar wat dat betekent voor jou als professional. AI fungeert hier als reflectiecoach die je helpt om te verdiepen tot een echte reflectie.

Aan de slag: Schrijf eerst zelf kort op wat je hebt gedaan, wat je daarvan hebt geleerd en wat je een volgende keer anders wilt doen. Vraag AI daarna bijvoorbeeld: "Stel mij één voor één verdiepende vragen over deze ervaring. Help mij kritisch te reflecteren, maar schrijf de reflectie niet voor mij." Beantwoord de vragen in je eigen woorden en maak daarna zelf een korte samenvatting. Bespreek je reflectie eventueel ook met een collega; dat kan andere inzichten opleveren.

Een portfolio dat klopt: AI als kwaliteitschecker

Een goed PE-portfolio is meer dan een verzameling onderdelen. Het moet logisch in elkaar zitten: je leerdoelen moeten aansluiten op je activiteiten, je leeruitkomsten moeten voortkomen uit die activiteiten en je reflectie moet laten zien wat je hebt geleerd over jezelf als professional. Die samenhang is precies waar veel accountants mee worstelen.

AI kan helpen om die samenhang te toetsen. Je kunt bijvoorbeeld vragen:

  • "Past mijn reflectie bij mijn leerdoel en leeruitkomsten?"
  • "Sluiten mijn leeractiviteiten logisch aan op wat ik wilde leren?"
  • "Welke onderdelen van de beoordelingsmatrix mis ik nog?"

AI kan dan aangeven dat je leerdoel scherp geformuleerd is, maar dat je reflectie nog onvoldoende laat zien wat je hebt geleerd over je professionele rol. Of dat een leeractiviteit niet logisch gekoppeld is aan het doel dat je hebt geformuleerd. Soms wijst AI op een ontbrekend document of op een reflectie die nog te beschrijvend is.

Aan de slag: controleer eerst zelf of je portfolio compleet en logisch opgebouwd is. Vraag AI daarna bijvoorbeeld: "Bekijk mijn leerdoel, leeractiviteiten, leeruitkomsten en reflectie. Welke onderdelen sluiten nog niet goed op elkaar aan? Baseer je antwoord alleen op de informatie en criteria die ik geef." Geef daarbij bij voorkeur de beoordelingsmatrix PE-portfolio en de Checklist PE-portfolio mee. Controleer de uitkomst altijd zelf en bepaal zelf wat je aanpast.

Verantwoord gebruik: authentiek, integer, kritisch en transparant

AI kan veel, maar niet alles. En sommige dingen wil je simpelweg niet dat AI doet. Je blijft zelf verantwoordelijk voor je ontwikkeling, je vakbekwaamheid én voor de manier waarop je AI inzet. Verantwoord gebruik betekent daarom dat je AI authentiek, integer, kritisch en transparant gebruikt.

1. Je input en reflectie zijn authentiek

AI mag je helpen beter te schrijven, vragen te stellen of je reflectie te verdiepen, maar nooit helpen iets te verzinnen. Je PE-portfolio moet jouw eigen ontwikkeling laten zien en gebaseerd zijn op jouw eigen ervaringen, dilemma's, keuzes en inzichten. Laat AI dus niet een reflectie voor je schrijven die niet daadwerkelijk jouw eigen ervaring en gedachten weergeeft.

2. Je handelt integer

Als accountant is integriteit een belangrijke basis voor je professionele handelen. Dat geldt ook wanneer je AI gebruikt. Gebruik AI niet om informatie mooier voor te stellen dan deze is, een reflectie geloofwaardiger te laten lijken dan hij werkelijk is of ontbrekende ervaringen en leeractiviteiten te construeren.

Stel jezelf bij het gebruik van AI bijvoorbeeld de vragen: "Kan ik verantwoorden dat ik dit op deze manier heb gedaan?" en "Doe ik hiermee recht aan mijn eigen ontwikkeling en mijn professionele verantwoordelijkheid?"

AI kan helpen bij je leerproces, maar het mag nooit ten koste gaan van de betrouwbaarheid en authenticiteit van je PE-portfolio.

3. Je blijft kritisch

AI kan overtuigend klinken, maar niet alles wat AI geeft, klopt. Jij blijft verantwoordelijk voor de inhoud en voor de keuzes die je maakt. Vraag jezelf daarom altijd af:

  • Is dit echt wat ik bedoel?
  • Klopt de informatie?
  • Past dit bij mijn beroepspraktijk?
  • Is dit in lijn met de relevante wet- en regelgeving en het NBA-beleid?

Gebruik AI dus als hulpmiddel om je denken te versterken, niet als vervanging van je eigen professionele oordeel.

4. Je bent transparant

Wees duidelijk over de manier waarop je AI hebt gebruikt. Een korte toelichting kan bijvoorbeeld volstaan:

"Voor het aanscherpen van mijn leerdoel heb ik een AI-tool gebruikt. De inhoud en voorbeelden zijn gebaseerd op mijn eigen praktijkervaring."

Transparantie maakt inzichtelijk welke rol AI heeft gespeeld en ondersteunt de betrouwbaarheid van je portfolio.

5. Je beschermt persoonsgegevens en vertrouwelijke informatie

Een PE-portfolio kan persoonlijke informatie bevatten en in je werk heb je mogelijk te maken met vertrouwelijke cliënt- of organisatiegegevens. Deel daarom geen persoonsgegevens, cliëntinformatie of andere vertrouwelijke informatie met een AI-tool, tenzij je zeker weet dat dit binnen de geldende afspraken en beveiligde omgeving is toegestaan.

Controleer vooraf hoe de AI-tool met ingevoerde informatie omgaat en of jouw organisatie voorwaarden of richtlijnen heeft voor het gebruik van AI. Bij twijfel: gebruik geanonimiseerde of fictieve voorbeelden.

Tot slot

AI is geen vervanging van professionele ontwikkeling, maar een versterker ervan. Het helpt je om je leerdoelen scherper te formuleren, je reflecties te verdiepen en je portfolio te toetsen aan de beoordelingscriteria.

Wanneer je AI bewust, kritisch en transparant inzet, ontstaat een PE-portfolio dat niet alleen voldoet aan de eisen, maar ook echt laat zien wie je bent als accountant en hoe je blijft groeien in je vak. En vergeet vooral niet om de verbinding te zoeken met collega's of zoek contact met de collega's van de NBA PE Helpdesk.