Wat kunnen kunstenaars leren van accountants?

Voor kunstenaars die te maken krijgen met dilemma’s in het zakendoen met dubieuze regimes heeft Marlies de Vries een advies: denk aan je ‘ZUS’:

  • Zorgvuldigheid
  • Uitlegbaarheid
  • Standvastigheid
Marlies de Vries (600x387)

Daarnaast pleit zij voor het opzetten van een klankbordcommissie waar kunstenaars terecht kunnen met vragen en dilemma's. Dit is de conclusie van de Lagerhuisdebatsessie die op 10 april is georganiseerd door de Akademie van Kunsten, onderdeel van de Koninklijke Akademie van Wetenschappen, over morele dilemma's van kunstenaars die zaken doen met dubieuze regimes.

Initiatief

Initiator van de bijeenkomst, fotograaf en kunstenaar Erwin Olaf, ziet graag dat een eerste aanzet is gemaakt in het nadenken over richtlijnen, regels zo nodig, over hoe om te gaan met opdrachten uit dubieuze regimes. Hij geeft aan hier behoefte aan te hebben: aan handvatten waar je als kunstenaar op kunt terug grijpen. Nu gaat hij uit van zijn eigen kompas. Of in het geval van een opdracht in Moskou, waar homo's hun leven niet zeker zijn, gaat hij in overleg met het COC.

Ook Erwin Olaf is geen heilige: met 7 medewerkers in dienst is het niet makkelijk om vast te houden aan je principes en te besluiten een opdracht te weigeren. Het lijkt hem goed als vanuit de kunsten gekeken wordt naar andere disciplines over hoe om te gaan met de financiële en prestigieuze verleidingen vanuit totalitaire of anderszins twijfelachtige regimes.

Bedrijven die zaken doen met dubieuze regimes

Marlies de Vries RA, universitair docent Nyenrode, sprak op de bijeenkomst als accountant over de risico's voor bedrijven die zaken doen met landen waar een 'stevige lucht aan zit': confrontatie met corruptie, witwassen, het omzeilen van wetgeving in het kader van handelssancties. Overtreding kan leiden tot strafrechtelijke vervolging, boetes en reputatieschade.

Maar ondanks regelgeving zijn ook Nederlandse bedrijven in opspraak gekomen: Ballast Nedam (steekpenningen aan agenten in Saoedie Arabië en Suriname), SBM offshore (smeergeldaffaires in Angola en Brazilië), Fokker (het omzeilen van regelgeving in verband met handelssancties).

Het morele kompas

Uiteindelijk lijkt het te gaan om individuele morele principes en zijn regels niet doorslaggevend: een code of conduct is zeker geen heilige graal! Mensen zoeken uitvluchten in smoesjes zoals 'dit is hoe het gaat in dat land' of 'de top doet het ook'.

Hoe maak je dilemma's dan hanteerbaar in de praktijk? Marlies de Vries: denk aan je 'zus': zorgvuldigheid, uitlegbaar en standvastigheid. Als je een dilemma hebt, maak dan een zorgvuldige afweging vanuit alle belanghebbenden, zorg dat je alle keuzes goed kunt uitleggen en houd hier dan aan vast!

Overeenkomsten kunstenaars en accountants

Ondanks de verschillen tussen accountants en kunstenaars: ethische vraagstukken kennen we allemaal. Om invulling te geven aan de discussie over integriteitskwesties zouden kunstenaars kunnen denken aan een ethische commissie die kan dienen als een klankbordfunctie, een raad van kunstenaars. Of die er ook moet komen voor kunstenaars wordt bediscussieerd.

Conclusie

Conclusie van de avond is dat het een goed idee zou zijn als kunstenaars kunnen klankborden met beroepsgenoten die met een vergelijkbaar dilemma hebben geworsteld.