Internationaal zaken doen

  1. Waar gaat het over?
  2. Relevante uitgangspunten
  3. Smoesjes
  4. Goede argumenten en tips
  5. Voorbeelden

Waar gaat het over?

Verschillen tussen culturen ontstaan door verschillen in waarden. In het internationaal zakendoen kunnen hierdoor dilemma's ontstaan. De vraag is hoe te handelen in een ander land, waar andere waarden gelden. Is het hun norm of de mijne? Daar is geen eenvoudig antwoord op.

'When in Rome, do as the Romans do' of, in het Nederlands, ''s lands wijs, 's lands eer', is het cultuur relativistische antwoord. 'Wie ben ik om over een bepaalde cultuur te oordelen, welk recht heb ik daartoe?' Dus als het de gewoonte is van bedrijven om steekpenningen betalen zodat men gemakkelijk business kan voeren, dan volg ik die. 'Wie ben ik om mijn normen aan hen op te leggen?'. De prijs is dat je de eigen standaarden moet opgeven. Hoe ver wil je daarin gaan? Consequent doorredeneren betekent bijvoorbeeld ook dat je extreem gruwelijke en wrede handelingen niet kunt afkeuren. De relativist kan slechts zeggen: tsja, dat zijn hun waarden en normen.

Een ander, tegengesteld antwoord, komt uit de universalistische hoek waar men er van uitgaat dat er universele rechten en principes bestaan die los van culturele invalshoeken begrepen kunnen worden en dus boven de cultuurnormen geplaatst kunnen worden. 'Dat het daar de norm is, vertelt me slechts wat men normaal vindt; maar normaal is niet hetzelfde als wat goed is om te doen'. Bij het beantwoorden van de vraag, verwijst men vervolgens graag naar de Grondwet of naar de Universele verklaringen van de rechten van de mens.

De accountant in business die in het buitenland werkt of die voor een buitenlands bedrijf werkt, ziet zich vaak voor het dilemma geplaatst te moeten kiezen: 'hun norm of de mijne'. Welke oplossing ook gekozen wordt, de kans is groot dat iemand er in morele zin verontwaardigd over is.

Het vertrouwen dat men in de accountant in business en het beroep als geheel mag stellen kan op het spel staan als accountants niet goed weten om te gaan met culturele waardenconflicten. De accountant in business loopt enerzijds het risico om a-moreel, pragmatisch dan wel opportunistisch te zijn en anderzijds om moralistisch, imperialistisch en cultureel superieur te zijn. We formuleren het hier liever positief: het vertrouwen in de beroepsgroep groeit, als accountants hier wel goed mee om weten te gaan.

Relevante uitgangspunten

NBA Verordening Gedrags- en Beroepsregels Accountants (VGBA) spreekt van de volgende fundamentele uitgangspunten:

  1. professionaliteit
  2. integriteit
  3. objectiviteit
  4. vakbekwaamheid en zorgvuldigheid
  5. vertrouwelijkheid

Het bespreken van voorbeelden bij het thema 'Internationaal Zakendoen' in de zogenoemde NBA moresprudentiesessies leert ons meer over 'professioneel gedrag'.

Professioneel gedrag
In de VGBA is professionaliteit in art.4 als volgt gedefinieerd: 'De accountant onthoudt zich van elk handelen of nalaten waarvan hij weet of behoort te weten dat dit het accountantsberoep in diskrediet brengt of kan brengen.' In situaties als 'internationaal zakendoen' lijkt het van belang dat de accountant in business op zoek gaat naar het juiste midden tussen cultuurrelativisme en universalisme. Dat verstaat men onder professionaliteit in dezen. De neiging om cultuurrelativistisch, a-moreel dan wel pragmatisch het vraagstuk op te lossen, ligt op de loer. Puur cultuurrelativisme dan wel puur universalisme als houding is dus onvoldoende 'professioneel'. Een puur relativistische aanpak doet geen recht aan de standaarden van het beroep, een puur universalistische aanpak kan conflicteren met het respect voor andere culturen.

Minimale morele grenzen bij internationaal zakendoen:

  • Fysieke veiligheid van de accountant in business moet gegarandeerd zijn. Pas als deze niet wordt bedreigd, kan de accountant principieel zijn.
  • De accountant in business werkt niet mee aan het schenden van mensenrechten.

Smoesjes

Wat zijn smoesjes?

Smoesjes zijn niet-steekhoudende argumenten, die we gebruiken om te rechtvaardigen waarom we onze verantwoordelijkheid verzaken. We geven ermee aan waarom we vinden dat we niet mogen worden aangesproken op immoreel gedrag, waarom ons niets valt te verwijten. Met andere woorden, met smoesjes ontkennen we dat we verantwoordelijk zijn terwijl we dat wel degelijk zijn. Er bestaat een dunne, maar zeer belangrijke, scheidslijn tussen legitieme argumenten en smoesjes. Legitieme argumenten rechtvaardigen een bepaalde handeling, smoesjes worden gebruikt om (vaak achteraf) een handeling of keuze goed te praten. Het is niet altijd op voorhand mogelijk uit te maken of een bepaald argument legitiem is of een smoesje. Soms is een argument legitiem en pleit het mensen vrij van een bepaalde verantwoordelijkheid, terwijl het in een ander geval een smoesje is dat wordt gebruikt om verantwoordelijkheden te ontlopen.

Smoesjes bij het thema 'Internationaal zakendoen'

  • Ik wil mezelf niet blootstellen aan fysieke bedreiging
    > Terecht. Maar wees kritisch: is die dreiging echt reëel? En, zo ja, moet je daar dan wel zaken willen doen?
  • Mijn goede gedrag verandert de situatie in dat land niet
    > Klopt. Maar meegaan in het 'slechte' gedrag verandert de situatie ook niet.
  • Anderen doen het ook
    > Zo kun je iedere eigen verantwoordelijkheid afschuiven. Waarom zou jij het zelf willen doen?
  • De top weet er van.
    > Weet je zeker dat de top er ook mee instemt en dat zij alles goed hebben afgewogen? En deel jij vervolgens hun oordeel?
  • Dat is nu eenmaal de norm in dat land
    > Maar is dat ook het gewenste gedrag van de bevolking? Zou de bevolking, als ze konden kiezen, kiezen voor omkoping, voor corruptie, voor het omzeilen van wet- en regelgeving?
  • Waarom zou ik mijn Westerse ethiek opleggen aan anderen?
    > Omdat er situaties zijn waarin deze tot rechtvaardiger oplossingen kan bijdragen.
  • De economie van dat land draait op zwart geld.
    > Wellicht is het op micro niveau het geval en zijn er mensen die anders niet aan het werk komen, maar op macro niveau wordt het als onwenselijk gezien om een economie te hebben draaien op zwart geld.
  • Het is goedkoper
    > Dat is vaak het geval. Maar heb jij of je organisatie moreel gezien recht op dat geld?
  • Ik benadeel niemand
    > Onjuist. Je benadeelt het vertrouwen dat men in de accountant mag hebben.
  • Dit is een win-win situatie
    > Niet iedere win-win situatie is aanvaardbaar. Bijvoorbeeld als er (hoge) morele kosten worden betaald

Goede argumenten en tips

Veel gebruikte argumenten bij 'Internationaal zakendoen'.

  1. respect voor de waarden van het land
  2. eerlijkheid
  3. lange termijn ontwikkeling (duurzame ontwikkelingen)
  4. de business continueren

Hoe kun je jezelf beschermen?

In de NBA moresprudentiesessies zijn de volgende suggesties gedaan:

  • 'Weggaan' is niet altijd een oplossing voor het conflict en neigt naar universalisme. Een veel gehoorde oplossing is bijvoorbeeld om het gebruik van de kinderarbeid niet absoluut te weren maar de kinderen naast (veilig) werk ook scholing aan te bieden zodat ze hun arbeidsperspectief breder kan worden.
  • Zorg voor een goede voorbereiding:
    > Weet wat de Nederlandse waarden en regels zijn
    > Weet wat 'the company values' zijn
    > Weet dat je bij internationaal zakendoen, vaker, meer en beter moet kunnen uitleggen wat jouw positie is en dat van de organisatie waarvoor je werkt en dat van de klant.
  • Heb een perspectief voor ogen. Je doet het niet voor iedereen goed, maar er ligt iets tussen 'geen zaken doen' en 'alles doen volgens de gebruiken van het eigen dan wel het andere land'.
  • De ervaring leert dat beslissingen bij culturele waardenconflicten het beste te nemen zijn als je met anderen hebt nagedacht over je overwegingen.

De bedrijfsethicus Donaldson*  heeft een eenvoudig toepasbaar handvat geformuleerd voor het omgaan met cultuurverschillen. Hij maakt daarbij onderscheid tussen 'thuisnormen' (de normen in Nederland) en 'uitnormen' (de normen in de andere cultuur). Wanneer de thuisnormen bepaalde zaken verbieden maar de uitnormen niet, dan is de eerste vraag die je jezelf moet stellen: Is het mogelijk om zaken te doen in het gastland zonder je thuisnormen te schenden? Als dat zo is, dan moet je de thuisnormen als leidraad nemen.

Mocht dit echter niet mogelijk zijn, dan is er nog een vraag: betekent het handelen volgens de uitnormen dat een fundamenteel recht wordt geschonden? Als dat zo is, dan mag je hier niet aan meewerken. Voorbeelden van fundamentele rechten het recht op bewegingsvrijheid, het recht op eigendom, het recht om niet te worden gemarteld, het recht op lichamelijke vrijheid, het recht op vrijheid van meningsuiting, het recht op een minimaal bestaansniveau. Bronnen van deze rechten zijn de Mensenrechten en of de OESO-richtlijnen voor multinationals.

*T. Donaldson (1989), The Ethics of International Business, Oxford: Oxford University Press.

Voorbeelden

Bekijk de voorbeelden van dilemma's op het gebied van omgaan met commerciële belangen, uitgewerkt op basis van het morele intervisiemodel.

Ga naar de voorbeelden »

Print
Tweet dit Deel dit op LinkedIn

Stuur deze pagina door

Naar:

Van:

Internationaal zaken doen

Annuleren